تبلیغات
وقف، احسان ماندگار - مرورى بر وقفنامه‏هاى قرآن براساس نسخه‏هاى كتابخانه آستان قدس رضوى
 

وقف در جامعه اسلامى به عنوان یكى از سنتهاى پسندیده همواره مورد توجه و علاقه مسلمانان بوده است و موقوفات به صورت گسترده و در زمینه‏هایى متنوع در جامعه آشكار شده است. از دیرباز وقف قرآن به مساجد، اماكن مقدسه و بقاع متبركه وجهه همت واقفان متدین بوده است. آنان به قصد تقرب به خدا و خدمت‏به ساحت قدس امام‏علیه‏السلام و اظهار ارادت به عتبه مقدسه رضویه، نسخه‏هاى خطى نفیس خود را با ایمان و اخلاص تقدیم داشته‏اند.
در این مقال، از میان گنجینه غنى نسخ خطى قرآنهاى وقفى كتابخانه مركزى آستان قدس رضوى مرورى خواهیم داشت‏بر عناوین و القاب رجال (1) واقف و تاملى در شیوه وقفنامه‏نویسى آنان، و منتخبى از آن آثار به شرح زیر ارائه مى‏گردد:
 

بخشهاى مختلف وقفنامه‏ها
 

هر وقفنامه معمولا بخشهاى زیر را در بردارد:
 

الف - عبارت عربى اول وقفنامه‏ها
 

وقفنامه‏ها معمولا با عبارات عربى كه نمایانگر اعتقاد واقفان آنها است‏به صورت عبارتى كوتاه و گویا و گاه طولانى آغاز مى‏شود. شواهد زیر از این قبیل است:
1 - بسم‏الله خیر الاسماء الحمدلله الواقف على الضمائر المطلع على السرائر و الصلوة والسلم على خیر خلقه محمد و آله الاخیار و الاطهار و الابرار (ق 241). (2)
2 - بسم‏الله الرحمن‏الرحیم الحمدلله الواقف على الضمائر و النیات المطلع على السرائر و الخفیات و الصلوة والسلم على خیر خلقه محمد صاحب المعجزات الباهرات و آله المعصومین (ق 230).
3 - هو الحق هذا الجزء من القرآن المجید الذى هو بشرف خط سید الاوصیا و حجة‏الله على اهل الارض و السماء نفس الرسول و زوج البتول و ابى السبطین و امام الثقلین المخصوص باختصاص انما ولیكم الله المعزز باعزاز من كنت مولاه فعلى مولاه... وقف على الروضه المنوره المقدسه المطهره الرضیه الرضویه على ساكنها الف صلوة و سلام و تحیة (ق‏6).
 

ب - عبارات فارسى اول وقفنامه‏ها
 

علاوه بر عبارت «وقف مؤبد و حبس مخلد» كه در اكثر وقفنامه‏ها بچشم مى‏خورد، واقفان عبارات دیگرى جهت تبیین و توضیح وقف آورده‏اند كه به عنوان نمونه چند شاهد ارائه مى‏گردد:
1 - وقف مؤبد و حبس مخلد نمود این قرآن مجید و فرقان حمید را... خاقان جم خدم و قاآن فرشته حشم آن كه به او فخر كند عز و جاه نام خوشش فتحعلى پادشاه
دام ظله به روضه سلطان الاولیا و برهان الاتقیاء ثامن الائمة النجباء و خدام و زائرین این روضه با احترام كه از تلاوت آن مستفیض گردند. ق 108.
2 - وقت مخلد و حبس مؤبد نمود... قزاق‏خان این قرآن و فرقان حمید را بر مزار مرحومه مغفوره ... مهرالنساء صبیه خود كه واقع است در تكیه... آستانه متبركه منوره مطهره مقدسه امام ثامن ضامن مفترض الطاعة واجب العصمة بیرون نبرند در همانجا هر یك از مؤمنین كه خواهند، تلاوت و قراءت نموده ثواب آن به روح مغفوره صلاحیت و فضیلت و تقوى شعار. ق‏257.
3 - وقف مؤبد و حبس مخلد صحیح شرعى نموده شد حسبة لله و طلبا لمرضاته این یك جلد كلام‏الله مجید بر حرم مطهر حضرت ثامن‏الائمه اعنى على بن موسى‏الرضا علیه الآف التحیة و الثناء و بر رواق مطهر آن برگزیده انام كه مؤمنین و مؤمنات در آن تلاوت نمایند و بعد از فراغت از تلاوت این حقیر فقیر سراپا تقصیر واقف را به دعاى خیر یاد و شاد نمایند. ق‏447.
 

ج - شرایط وقفنامه‏ها
 

در اكثر وقفنامه‏ها عبارت: لایباع و لایوهب و لایرهن كه هیچ كس حق فروش و بخشش و رهن را ندارد آمده است، همچنین واقفان براى استمرار موقوفات شرط یا شرایطى را در ضمن وقفنامه‏ها آورده‏اند كه شواهد زیر از این قبیل است:
1 - از اطراف حرم مبارك بیرون نبرند مگر بجهت تعمیر. ق‏159.
2 - از آن موضع شریف و محل منیف نقل و تحویل ننمایند. ق 230.
3 - مقرر آن كه از حرم محترم و كتابخانه تحویل و نقل نكنند. ق 108. 4 - مشروط آن كه این قرآن مجید را از ضریح مبارك بیرون نیارند و در روى صندوق اطهر انور گذارند و در وقت تنظیف ضریح مقدس یكنفر قارى در این چند ساعت زمان اشتغال به این امر مبارك است تلاوت كنند و بعد از فراغ یا در همان مكان مقدس یعنى صندوق اقدس بگذارند، فمن بدله بعد ما سمعه. فاثمه على الذین یبدلونه... . ق‏109.
5 - بدست اطفال بى‏تمیز ندهند و بخارج حرم مطهر نبرند. ق 181.

وبلاگ وقف، احسان ماندگار - Www.Ehsan-Mandegar.MihanBlog.Com
 

د - لعن و نفرین در وقفنامه‏ها
 

نكته دیگرى كه در پاره‏اى از وقفنامه‏ها خودنمایى مى‏كند نگرانى واقفان از تغییر و تبدیل شرایط وقف است. از این‏رو نفرین و لعنت‏خدا و رسول را براى متخلفان خواسته‏اند.
1 - فروشنده در لعنت‏خدا و نفرین رسول باشد. ق‏1047.
2 - بیرون برنده قرآن مزبور از مزار مزبور و فروشنده و خرنده... و سایر تصرفات تصرف كننده وقف به لعنت‏حق سبحانه و تعالى و نفرین رسول صلوات‏الله علیهم اجمعین گرفتار و از رحمت الهى بى‏بهره گردد. ق‏257.
 

ه - ثواب وقف
 

واقفان قرآن كریم به قصد قربت‏حضرت حق و ارادت به ساحت قدس على‏بن موسى‏الرضاعلیه‏السلام قرآن‏هاى خویش را وقف نمودند و ثواب تلاوت آن را نیز به روح امام همام و یا به روح پدر یا مادر خود واقف اختصاص داده‏اند.
1 - در حرم مطهر یا عمارات متبركه به تلاوت آن اشتغال نمایند و ثواب تلاوت و قراءت را هدیه به ارواح مطهرات ائمه معصومین صلوات‏الله علیه اجمعین نمایند و استمداد از ارواح طیبین ایشان جسته روح كثیر الفتوح واقف معظم‏الیه و والدین بزرگوار ایشان را به قراءت سوره مباركه حمد و توحید یاد و شاد نمایند. ق 231.
2 - ثواب آن را مفوض و مرجوع فرمود به روح كثیر الفتوح والدین خود... مبرورون مرحوم مهدى لشكرنویس... كه در یوم لاینفع مال و البنون الامن اتى‏الله - بقلب سلیم عاید روزگار ایشان گردد. ق 584.
 

و - تولیت
 

تولیت عهده‏دار انجام امور موقوفه است كه از طرف واقف به این سمت گماشته شده و در هر عصرى واقفان مراقبت از قرآنها را به متولیان جلیل‏الشان آستان قدس رضوى تفویض نموده‏اند:
1 - تولیت قرآن مزبور به عالیجاه تولیت و صدارت پناه سلاله السادات میرزا محمدعلى و بعد از فوت معظم‏الیه با متولیان عظام این روضه عرش احترام. ق 108.
2 - تولیت آن را مفوض نمودم هر عصرا بعد عصر و قرنا بعد قرن كه جملگى مؤمنین و مؤمنات را ماذون سازد بتلاوت آن در مزار مزبوره. ق‏257.
3 - تولیت وقف مزبور را به جناب واقف معظم‏الیه مفوض نمود به متولیان جلیل‏الشان سركار فیض آثار در هر عصرى از اعصار در حفظ و ضبط آن فراشان آستانه منوره را مامور فرمود كه محبوس نگذارند و به اطفال بى‏تمیز ندهند. ق 231.
 

ز - نام و صفات واقفان
 

در خلال وقفنامه‏ها صفاتى براى واقفان آمده است كه بیانگر خضوع و ارادت به پیشگاه قرآن و عتبه مقدسه امام همام مى‏باشد:
1 - الواقف هو تراب اعتباها و المفتخر بخدمة بابها اعنى سید سلاطین زمان ... المظفر شاه عباس الحسینى الموسوى الصفوى. ق‏6.
2 - وقف مخلد روضه رضیه رضویه ملكوتیه لاهوتیه نمود این قرآن مجید و فرقان حمید را كمترین خلق‏الله محمد معصوم وزیر سابق مازندران. ق 230.
3 - ... بعد از فراغت از تلاوت این حقیر فقیر سراپا تقصیر واقف را به دعاى خیر یاد و شاد نمایند. ق‏447.

ح - عبارات پایانى وقفنامه‏ها
 

بسیارى از متون وقفنامه‏ها پس از ذكر عبارت «لایباع ولایوهب و لایرهن‏» گاه به تمام یا بخشى از آیه «فمن بدله بعد ما سمعه فانما اثمه على الذین یبدلونه ان الله سمیع علیم‏» (سوره بقره / آیه 181) نیز مزین شده است. شواهد زیر بدین قرار است:
1 - لایباع و لایوهب و لایرهن مقرر آن كه در روضه مطهره مزبور تلاوت نموده فمن بدله بعد ما سمعه فانما اثمه على الذین یبدلونه وقفا صحیحا شرعیا من شوایب الشك و الریب و كان ذلك فى یوم الخمیس شانزدهم شهر صفر ختم بالخیر. .. . ق 230.
2 - فمن بدله بعد ما سمعه فانما اثمه على الذین یبدلونه و صیغه وقف جارى و واقع شد فى شهر جمیدى الثانى من شهور سنه‏1283. ق‏109.
 

ط - نقش و هیات مهرها
 

گاه واقفان در پایان وقفنامه مهرى كه در آن «بسم‏الله الرحمن الرحیم‏» و یا حدیث: «انا مدینة العلم و على بابها» نقش شده بود مى‏زدند چند نمونه زیر از این قبیل است:
1 - مهر بیضى شكل كه در آن حدیث‏شریف «انا مدینة العلم و على بابها» حك شده است. ق 182.
2 - مهر بسم‏الله الرحمن الرحیم كه بر آن عبارت وقف روضه رضویه بطور مورب نوشته شده است. ق 845.
3 - نقش مهرى به هیات تاج با عبارت وقف روضه رضویه‏علیه‏السلام. ق‏466.
 

ى - بیت و مصراع پایانى
 

پاره‏اى از واقفان خوش ذوق نام خود را در میان بیت‏شعرى مى‏آوردند تا از این راه اعتقاد و ارادت خود را بنمایانند شواهد زیر بدین‏قرار است:
1 - كسى را كه باشد محمد نصیر سزد گرد نهد بر ثریا سریر ق 100
2 - ندید كس به قرآنها نظیر این قرآن. ق 242.
3 - الهى گر شود لطف تو همراه شود گرگین ز مقبولان درگاه ق 485
4 - آن كه خاك در على ولى است محسن بن محمد داعى است ق‏633
 

شیوه نگارش چند وقفنامه
 

هرچند وقفنامه‏هاى قرآن به اقتضاى موضوع و هدف واحد محتواى یكدستى دارند و بسیارى از عبارات و تركیبات عینا تكرار مى‏شود ولى شیوه نگارش نویسندگان وقفنامه‏ها در زمانهاى مختلف متفاوت و گاه متغایر است‏بعضى از ابتدا تا انتها عربى، پاره‏اى با ویژگیهاى لغوى و رسم‏الخطى پارسى با عبارات كوتاه و دسته‏اى تركیبى از هر دو شیوه را داراست، چند نمونه زیر مبین این موضوع است:
ابوالقاسم منصوربن محمدبن كثیر وزیر سلطان محمود غزنوى یكى از قدیمترین واقفان قرآن كریم به آستان قدس رضوى است وقفنامه خود را چنین مى‏نویسد:
سبله ابوالقاسم منصوربن محمدبن كثیر على المشهد بطوس فى شهر ربیع‏الاول سنة ثلاث و تسعین و ثلثمائة ابتغاء لوجه الله و طلبا لمرضاته لایباع و لایوهب و لایورث غفرالله له و لوالدیه. ق‏96.
واقف دیگرى به نام حاج حسن بن سپهسالار بن على مازندرانى وقفنامه قرآن مترجم خود را كه با ویژگیهاى لغوى و رسم‏الخطى قرن ششم است‏بر قاعده فارسى قدیم و بدین شكل مى‏نگارد:
این سى پاره جمله قرآن وقف است‏به مشهد سید رضاعلیه‏السلام خداى تعالى براى مسلمان مؤمن رحمت كناد چون بیند یا بخواند دعاى خیر در كار فرمایند، این بیچاره ضعیف حاجى حسن بن اسفهسالار بن على مازندرانى دریغ ندارد حسبة‏لله تعالى را. ق 34.
دیگر وقفنامه سلطان حسین صفوى بر «مصحف بابرى كه به خط اختراعى و دشوار ظهرالدین محمد بابر مؤسس سلسله تیمورى هند نوشته شده است‏»: (3)
بسم‏الله الرحمن الرحیم
الحمدلله الواقف على السرائر المطلع على الضمایر و الصلوة و السلام على سیدنا محمد اشرف الاوایل و الاواخر و على آله الموقوف على ولائهم غفران الكبایر و الصغایر، و بعد غرض از تنمیق این كلمات بصدق نیت‏حقیق آنست كه كمترین كلب آستان امیرالمؤمنین تراب عتبه ائمه معصومین سلطان حسین صفوى موسوى حسینى وقف مؤبد و حبس مخلد نمود، این مجلد قرآن مجید منسوب بیكى از ائمه معصومین صلوات‏الله علیهم اجمعین را به این نهج كه كتابدار سركار فیض آثار امام مؤمنان و مقتداى كون و مكان قرة العین سیدالورى ثامن الائمه الهدى ابوالحسن على بن موسى الرضا علیه‏الصلوة و التحیة و الثناء در كتابخانه آن امام معصوم آن را ضبط نموده، هر یك از زوار كرام آن مضجع منور و مرقد مطهر كه به كتابخانه مباركه مزبور وارد شوند و اراده نمایند به زیارت و تقبیل خط مبارك آن حضرت مشرف شوند، و اگر توانند خواند در كتابخانه مباركه تلاوت نمایند و از آنجا بیرون نبرند. وقفا صحیحا شرعیا لازما مؤبدا مخلدا بحیث لایباع و لایوهب و لایورث و لایرهن الى ان یرث الله الارض و من علیها و هو خیر الوارثین، تغییر دهنده وقف مزبور به لعنت ابدى و سخط سرمدى گرفتار گردد و كان ذلك فى شهر جمیدى الثانیه من شهور سنة تسع عشرة و مائة بعد الالف من الهجرة النبویة على مهاجرها الف صلواة و سلام و تحیه. (4)
وقفنامه زیر از نظر شیوه نگارش و سادگى بیان و احتواى موازین وقف و كمى عبارت قابل دقت است:
بسم الله الرحمن الرحیم
هو الواقف على الضمائر و الاسرار وقف مؤبد و حبس مخلد نمود آقاى حسین رادیو این یك جلد كلام‏الله شریف را به كتابخانه آستان قدس طبق شرایط مقرره دیگر از مصاحف شریفه كتب خطى كتابخانه مباركه صیغه وقف چنین جارى شد. تحریر فى 21 شعبان المعظم‏1367 مطابق تیرماه‏1327. ق‏1949.
 

عناوین و القاب در قرآنها خطى وقفى
 

استفاده از عناوین و القاب در فرهنگ اسلام سابقه طولانى دارد، چنان كه حضرت ابراهیم‏علیه‏السلام «خلیل‏» و حضرت موسى‏علیه‏السلام «كلیم‏» و حضرت محمدصلى الله علیه وآله «امین‏» لقب یافته‏اند. امامان شیعه نیز هر یك القابى خاص دارند، (5) سلاطین و فرمانروایان، امرا و خانواده‏ها، هر یك فراخور خویش، با القاب و عناوینى خاص ممتاز مى‏شدند در این جا نام گروهى از طبقات واقفان قرآن به ترتیب تاریخ وقف آورده مى‏شود. (6)
 

سلاطین:
 

1 - سلطان ابراهیم قطبشاه پادشاه گلكنده دكن «قرآن شماره‏106 / وقفى 970».
2 - شاه عباس اول (ق‏49 / وقفى 1005 ه . ق) و (ق‏6 و17 و27 / وقفى 1008) و (ق 42 و47 / وقفى‏1009) و (ق‏186 / وقفى‏1017) و (ق 11 / تاریخ وقف ندارد ساخت جلد 1295 ه . ق است) و ق 12 / تاریخ وقف هنگام وصالى بریده شده).
3 - نورالدین محمد جهانگیر پادشاه تیمورى هند ق‏137 / احتمالا1037
4 - سلطان عبدالله قطبشاه پادشاه گلكنده دكن ق 291 / وقفى 1051
5 - شاه سلیمان صفوى (ق 154 / وقفى 1090)
6 - سلطان حسین صفوى (ق 134 / وقفى 1108) و (ق‏773 / 1110) و (ق 50 / وقفى‏1119)
7 - فتحعلیشاه قاجار (ق 108 / وقفى‏1233)
این نكته یاد كردنى است كه «شاهان صفوى برخلاف سلسله‏هاى پیشین چندان عناوین افتخارآمیز شخصى به خود نمى‏گرفتند اما به رسم عادت خود بر اطلاق نام كلب آستان على‏علیه‏السلام اصرار مى‏ورزیدند (7) و با آوردن عباراتى چون كمترین كلب آستان امیرالمؤمنین ارادت خود را به پیشگاه امامان و معصومان اظهار مى‏داشتند».
 

القاب همراه با عنوان «الدوله‏»:
 

پس از این كه خلیفه مستكفى «333-334 ه . ق‏» به برادران بویه لقب معزالدوله و عمادالدوله و ركن‏الدوله اعطا نمود (8) بتدریج القاب با پسوند الدوله به فرماندهان و وزراء نیز داده شد.
1 - مشیرالدوله ق 1274 / وقفى‏1273 2 - طهماسب میرزا مؤیدالدوله ق‏109 / وقفى‏1283 3 - حمزه میرزا حشمت‏الدوله امیر جنگ ق 125 / وقفى 1288 4 - شمس‏الدوله ق 352 / وقفى 1284 5 - مؤیدالدوله ابوالفتوح میرزا فرزند حسام‏السلطنه ق‏1673 / وقفى 1300 6 - ركن‏الدوله محمدتقى میرزا والى خراسان و سیستان ق‏279 / وقفى 1301 7 - معتمدالدوله فرهاد میرزا فرزند عباس میرزا ق 1681 / وقفى 1301
 

القاب همراه با پسوند «الدین‏»:
 

این عنوان از قرن پنجم هجرى رایج گردید و بیشتر مختص حكمرانان، وزرا و فرماندهان مسلمان بود بر اثر استفاده زیاد بتدریج در ردیف عناوین دیوانى و معمولى قرار گرفت و سرانجام جزء نامهاى شخصى اشخاص درآمد. (9)
1 - جمال‏الدین على بن اسماعیل ق‏56 / وقفى 535 2 - كریم‏الدین جمال الاسلامى ابوالحسن بن ابى‏الفضل ق / 584 ق 3 - خواجه مظفرالدین پتكچى استرآبادى ق‏63 / وقفى 920 4 - بهاءالدین على بن قوام‏الدین موسوى ق 28 / وقفى 5 - نورالدین قلى‏كوتوال اصفهانى ق 210 / وقفى 1020 6 - شمس‏الدین محمود زین‏الدین خوزانى ق‏1887 / وقفى‏1347
 

لقب «بیك‏»، «بیگ‏»، «بك‏»
 

عنوان «بیك‏» به شاهزادگان و نجبا داده مى‏شد. این كلمه از قرن پنجم هجرى به بعد در آخر بعضى اعلام مثل طغرل‏بیك، یوسف‏بیك به عنوان لقب ذكر مى‏شده است و در عهد صفویه عنوان تشریفاتى افراد قزلباش بوده و بعد در غالب بلاد ایران و ماوراءالنهر عنوان حكام محلى بود. (10)
1 - ولى بیگ كیسى اردوبادى ق 190 / وقفى 1072 2 - الله وردى بیك ق‏1769 / وقفى 1111 3 - حاجى محراب‏بیگ دربندى ق 280 / وقفى 4 - محمدبیك بزار ساوه‏ى ق 661 / وقفى 1121 5 - امام‏قلى بیك یوزباشى ق 990 / وقفى 1135 6 - محمد حسن هروى بن جعفر بیك ق 170 / وقفى 1218
 

خواجه
 

به معنى كدخدا، رئیس‏خانه، سید، آقا، حكیم، دانا و... است.
این واژه لقب‏گونه‏اى است كه براى تكریم به ابتداى نام اشخاص اضافه مى‏شده است.
1 - خواجه یاراحمد بن خواجه سلطان محمد نیشابورى ق 638 / وقفى 921 2 - میر زین ولد خواجه یار محمد جارخسى ق‏117 / وقفى 1044 3 - غلامعلى خواجه‏باشى ق‏159 / وقفى 1291 4 - آغه سهیل خواجه ق 111 / وقفى
 

امیر
 

به معنى پادشاه، فرمانروا، سلطان، خلیفه. این كلمه كه با الف و لام تعریف یا بدون آن بر روى سكه‏هاى عربى و اسلامى دیده مى‏شود، اصلا براى خلفا وضع شده است. بخصوص وقتى كه با الفاظ «المؤمنین‏» یا «المسلمین‏» اضافه شود، سپس به رؤساى سپاه و حكام و ارباب سیاست اطلاق شده. (11)
1 - امیر سید على حسینى ق‏59 / وقفى 940 2 - امیر محمدرضا استرآبادى ق 84 / وقفى 1011 3 - میرحلیم بدخشانى ق‏1859 / وقفى 1061 4 - میرسید على اصفهانى ق‏1919 / وقفى 1175 5 - امیر نور محمدخان تالیر فرمانفرماى مملكت‏سند ق 141 / وقفى‏1236 6 - میرحسینى ولد میر اشرف الحسینى ق 968 / وقفى 1241 7 - میر شاه اسدالله بن میرعلى طباطبایى ق‏1047 / وقفى‏1046
 

خان
 

رئیس، امیر، بزرگ. «لقب‏گونه‏اى است كه در آخر اسماء مردان درآید و پس از سلطه مغول این لقب در ایران متداول شد و پیش از آنان این كلمه بدین‏گونه دیده نمى‏شود و مترادف آقا، خواجه، مهتر، است...» (12)
1 - ابوتراب ملقب به اعتمادخان فرزند میرزا غیاث‏الدین محمد رازى ق‏153 / وقفى ربیع‏الثانى 1040 ق 2 - قزاق‏خان ق‏257 / وقفى‏1079 ه . ق 3 - على بن نجفقلیخان زنگنه ق‏136 / وقفى 1098 ه . ق 4 - خدایار خان بهادر ثابت جنگ عباسى ق 122 / وقفى 1148 ق 5 - محمدحسین خان بیگلربیگى ایل چمشگزك و خبوشان ق‏113 / وقفى 1155 ق 6 - رضا قلى‏خان گرایلى ق 608 / وقفى 1172 ه . ق
 

میرزا
 

اسم مركب مخفف میرزاده و امیرزاده. بیشتر از القاب شهزادگان بود و در اصل امیرزاد بود كه الف آن از كثرت استعمال حذف شده و بر كسى كه مادرش علویه باشد نیز اطلاق شود. (13) به مردم شریف و پاك‏نژاد، كاتب و نویسنده و منشى، دفتردار و حسابدار نیز گفته‏اند.
1 - میرزا نظام‏الملك نظام الملكى ق 255 / وقفى‏1063 ه . ق 2 - میرزا نورالله بن دیانت‏خان ق‏213 / وقفى 1071 ه . ق 3 - میرزا ابوالحسن مستوفى ق‏227 / وقفى 1088 ه . ق 4 - میرزا محمد معصوم ق 230 / وقفى‏1119 ه . ق 5 - میرزا سید على ق 182 / وقفى 1120 ه . ق 6 - میرزا حسین بن حاجى قاسم بیات ساكن احمد شاهى (قندهار) ق 204 / وقفى 1224 ه . ق
 

قاضى
 

1 - قاضى رفیع‏الدین حسینى ق‏1497 / وقفى‏1043 ه . ق 2 - قاضى جهان حسنى ق‏147 / وقفى اوایل قرن 12
 

ملا
 

1 - ملا محمدتقى سبزوارى ق 175 / وقفى‏1203 ه . ق 2 - ملا محمد جوانشیر ق‏953 / وقفى 1230 ه . ق 3 - ملا محمد شریف تربتى ق‏427 / وقفى‏1287 ه . ق 4 - ملا حسین كاشى ق‏1133 / وقفى‏1289 ه . ق 5 - ملا جعفر ق 1811 / وقفى 1295 ه . ق 6 - ملا جواد ق‏353 / وقفى 1305 ه . ق
 

شیخ
 

1 - شیخ محمد فقیه الاسلام نجفى قندهارى ق 380 / وقفى‏1317 ه . ق 2 - شیخم سوداگر ق‏416 و417 و419 / وقفى نامعلوم 3 - شیخ حسین نجفى ق 2068 / وقفى‏1337 ه . ق 4 - شیخ محمود شهیدى ق 1900 / وقفى هفتم شهریور ماه‏1323
 

حاجى
 

1 - حاجى كافور صاحب جمع خزانه عامره ق 685 / وقفى 950 ه . ق 2 - حاجى نهال ق 631 / وقفى‏1047 ه . ق 3 - حاجى محمدكاظم سبزوارى ق 468 / وقفى 1190 ه . ق 4 - حاجى محمدرضا افشار هروى ق‏647 / وقفى‏1196 ه . ق
 

سید
 

1 - سید اسماعیل یزدى ابن میرزا محمدعلى ق‏217 / وقفى‏1247 ه . ق 2 - سید ابوالحسن دستغیب و حسن خلیلى ق 1761 / وقفى 1330 ه . ش 3 - سید عبدالله نسابه ق 1585 / وقفى تیرماه 1341 4 - سید مرتضى هاشمى ق 1581 / وقفى آذرماه‏1343 5 - سید محسن حسینى ق 1761 / وقفى بهمن‏ماه‏1353 6 - سید احمد بنى‏هاشمى ق 2178 / وقفى اردبیهشت‏1359
 

كربلایى
 

1 - كربلایى محمد مؤمن ق 1004 / وقفى‏1196 ه . ق 2 - كربلایى حسن كرمانى ق 1818 / وقفى‏1233 ه . ق 3 - كربلایى حسن ازغدى ق 188 / وقفى‏1239 ه . ق 4 - كربلایى محمد حسن نانوا ق‏1133 / وقفى‏1289 ه . ق
 

مشهدى
 

1 - مشهدى علیمحمد كسمایى ق 1844 / وقفى‏1253 ه . ق 2 - مشهدى احمد تبریزى ق‏646 / وقفى 1254 ه . ق 3 - مشهدى محمد بزار ق 2175 / وقفى 1260 ه . ق 4 - مشهدى صباغ قزوینى ق 1850 / وقفى 1365 ه . ق
 

آقا
 

1 - آقا صورت ق‏559 / وقفى 1184 ه . ق 2 - آقا محمد حسن ولد ملا محمدتقى سبزوارى ق 175 / وقفى 1202 ه . ق 3 - آقا رجبعلى ولد آقا اسماعیل ق 458 / وقفى 1210 ه . ق 4 - آقا زین‏العابدین ق 1972 / وقفى 1272 ه . ق
 

نام و نسبت ‏شهرى
 

1 - اسماعیل سلمانى رازى ق 378 / وقفى 824 ه . ق 2 - محمدعلى شیرازى ق‏1467 / وقفى 1014 ه . ق 3 - فتح‏الله همدانى ق‏176 / وقفى 1048 ه . ق 4 - محمد صفى بن محمدرضا طالقانى ق‏493 / وقفى‏1113 ه . ق
 

نام و نام خانوادگى
 

1 - سلمان بن على جابرى الانصارى ق 645 تا 672 / وقفى‏977 ه . ق 2 - ظاهرا نور محمد قریشى ق 300 / وقفى‏1153 ه . ق 3 - محمد ولى زعفرانلو ق 2122 / وقفى 1214 ه . ق 4 - رضا منزوى ق 1545 / وقفى 1335 ه . ش
 

یادداشتها :
 

1- نام و مشخصات زنان واقف در مقاله «وقفنامه‏هاى قرآن و طبقات زنان واقف‏»، تقدیمى به كنگره كتاب و كتابخانه در تمدن اسلامى آمده است.
2- در سراسر مقاله حرف «ق‏» نشانه قرآن و شماره همراه آن شماره ثبت كتابخانه مركزى آستان قدس رضوى است.
3- احمد گلچین معانى، «مصحف بابرى‏»، نامه آستان قدس، شماره بیستم، نوروز 1344، ص‏60.
4- احمد گلچین معانى، راهنماى گنجینه قرآن، كتابخانه مركزى آستان قدس رضوى، اسفندماه‏1347، ص‏181، الى 184.
5- كتاب جنات الخلود، تهران، كتابفروشى ادبیه، خط، طاهر خوشنویس‏1337، ص 14 الى 41.
6- در این مقاله از سه كتاب ارزشمند زیر مكرر استفاده شده كه شماره قرآنها و تاریخ وقف از اهم آن است و براى جلوگیرى از تطویل كلام از هر طبقه فقط چند شاهد ارائه گردید.
الف: احمد گلچین معانى، راهنماى گنجینه قرآن، همان.
ب: محمد آصف فكرت، نسخ خطى قرآنهاى مترجم، كتابخانه مركزى آستان قدس رضوى، بهمن‏1363.
ج: محمد جعفر یاحقى، فرهنگنامه قرآنى، آستان قدس رضوى، بنیاد پژوهشهاى اسلامى، ج 1، تیرماه 1372، مقدمه، ص 34-88.
7- غلامرضا زرین‏چیان، «القاب و عناوین در ایران بعد از اسلام‏»، مشكوة، شماره‏43، تابستان‏1373، ص‏59.
8- فرهنگ فارسى معین ذیل واژه آل بویه.
9- غلامرضا زرین‏چیان، همان ماخذ.
10- لغت‏نامه دهخدا، ذیل واژه «بیك‏».
11- همان ماخذ، ذیل واژه «امیر».
12- همان ماخذ، ذیل واژه «خان‏».
13- همان ماخذ ذیل واژه «میرزا».
منبع:فصلنامه مشکات شماره 52 پاییز 1375

نویسنده: سید محمود خسروانى شریعتى

منبع: سایت راسخون





نوع مطلب : وقف و اقتصاد اسلامی، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


وقف، احسان ماندگار
درباره وبلاگ


مدیر وبلاگ :
خرید بک لینک
آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :